Grote Marktstraat
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De Grote Marktstraat is één van de Haagse verkeersdoorbraken die eind jaren 1920 gebouwd is om een verkeersverbinding te maken tussen de Prinsegracht en het zuidoostelijke deel van de stad (Station Staatsspoor en Bezuidenhout). Thans is het een winkelstraat waar gemotoriseerd verkeer geen toegang heeft.
Inhoud |
[bewerken] Ontstaan
Zie: Oude Centrum (Den Haag) voor het hoofdonderwerp
Deze wegverbinding ontstond door de sloop van vele straatjes, panden en sloppen tussen de Grote Markt en het Spui. Haar naamgeving is ontleend aan de Grote Markt die toen het einde van de Prinsegracht en het begin van de Haagse binnenstad was. In het totaalplan van de aanleg ontstonden als verkeersdoorbraak ook de huidige Kalvermarkt en de verbetering van de Fluwelen Burgwal. Zo kon er een rechtstreekse verbinding ontstaan tussen de Prinsegracht, toevoer van het verkeer uit westelijke richting, en de Bezuidenhoutseweg, het Station Staatsspoor en de toen belangrijke verbinding met Wassenaar. Op die manier bereikte men ook de Rijksweg naar Amsterdam (de huidige A-44, Rijksweg 44). De aanleg van de Grote Marktstraat maakte het de HTM mogelijk haar tramlijnen sterk verbeterde routes te geven. Zo kroop de toenmalige tramlijn 6 op haar route tussen de Hobbemastraat/Om en Bij en het Station Staatsppoor over het Hoge Zand, de Gedempte Burgwal, Gedempte Gracht, Spui, Lange Pooten, Plein en Korte Pooten naar het oosten. De nieuwe straat maakte het mogelijk deze route recht te trekken en een behoorlijke tijdwinst te boeken. Het particuliere verkeer profiteerde van de vernieuwde route. Dit verkeer maakte ook gebruik van de krappe straten die de trams gebruikten en nam toen sterk in intensiteit toe.
[bewerken] Bloeiperiode
De aanleg van de straat ging gepaard met de bouw van enkele warenhuizen. Voorbeelden hiervan zijn het gebouw van De Bijenkorf, 1926, in de stijl van de Amsterdamse School, en het kledingwarenhuis Peek & Cloppenburg (P&C) en zo kon Den Haag ook chique winkelen. Het nieuwe gebouw (en drukkerij) van de Haagsche Courant, op de hoek van de Wagenstraat, spiegelde met haar ronde vorm de architectuur van de Bijenkorf en had een lichtkrant en een planetarium. Tot ver in de jaren 1960 werden hier onder meer de kranten van de Haagsche Courant en het katholieke dagblad Het Binnenhof gedrukt. Op de hoek van de Grote Markt kwam het gebouw van de Coöperatie De Volharding, toen een ziekenfonds, ontworpen door de architecten Buijs en Lürsen en voltooid in 1928. Het is een kubistisch gebouw dat bijna geheel uit glas bestaat. Achter de glazen geveldelen brandden felle lampen zodat met letters teksten op de gevel konden worden getoond. Vooral ’s avonds was dit een fraai gezicht. Het is in 1983 gerenoveerd en staat op de gemeentelijke monumentenlijst.
Ondanks deze nieuwbouw bleef de rest van de straat rommelig en onderbrak de Tweede Wereldoorlog verdere ontwikkeling. Rond de jaren 1950 voltooide men in de Grote Marktstraat enkele grote gebouwen zoals het Haags Modehuis op de hoek van het Spui (nu alweer gesloopt) en de panden van Levi Lassen en C&A (ook al gesloopt). Ook het warenhuisconcern Vroom & Dreesmann betrok rond die tijd een nieuw gebouw. De architectuur was echter niet op elkaar afgestemd en er verschenen ook enkele totaal fantasieloze gebouwen. In de jaren na 1960 werd het verkeer almaar drukker en werd de straat geasfalteerd. Trams, bussen, fietsers en voetgangers streden om een plaatsje. Het intensieve verkeer maakte het winkelen minder prettig en in de jaren 1970 werd de eerste verwaarlozing zichtbaar.
[bewerken] Komst van het Souterrain
Zie: Haagse tramtunnel voor het hoofdonderwerp
Binnen de gemeente Den Haag werd de noodzaak gevoeld tot een verbetering van de binnenstad als recreatie- en werkomgeving. Een ontwikkeling was gewenst want cijfers toonden aan dat de binnenstad concurrentiekracht en onderscheidingsvermogen te kort kwam ten opzichte van winkelcentra in Leidschendam en Rijswijk. Ook de matige bereikbaarheid met de eigen auto en het trager wordende openbaar vervoer verslechterde de situatie. Door de drukte van het doorgaand verkeer werd de toenmalige doorbraak een ‘verkeersriool’ en de kruising Spui/Grote Marktstraat wikkelde halverwege de jaren 1990 het verkeer van 9 tramlijnen (1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10 en 16) en vele (regionale) buslijnen af. Plannen voor en de realisatie van het nieuwe stadhuis/bibliotheek op die hoek (architect Richard Meier) maakte alles nog complexer.
Om aan een algemeen verkeersinfarct te ontkomen werkte men binnen de gemeente aan plannen om de verblijfskwaliteit en de leefbaarheid van het centrum, en dus ook de Grote Marktstraat, te verhogen. Het instellen van een Centrumring voor doorgaand verkeer rond het centrum, uitvoering van het plan ‘de Kern Gezond’ (waarin vele straten en pleinen werden verbeterd ten gunste van voetgangers en fietsers en vermindering van bovengrondse parkeerplaatsen werd bereikt) en een idee om een tunnel voor de noord-zuid lopende tramlijnen te bouwen waren enkele van de maatregelen en ideeën.
Deze tunnel, ‘het Souterrain’ genaamd, zou het vervolg worden op het in de jaren 1970 gebouwde tramviaduct via het Centraal Station naar het Bezuidenhout en moest ondergronds vanaf de toenmalige Muzenstraat naar de Prinsegracht lopen. Een deel van de Haagse semi-metro-plannen uit de jaren 1960 zou daarmee toch worden verwezenlijkt. De bouw, die verre van probleemloos verliep, duurde van eind 1996 tot oktober 2004 en hield tegelijkertijd het bouwen van een bijna 1 kilometer lange parkeergarage in. Vanwege alle problemen tijdens de bouw zijn de kosten ervan opgelopen van €139 miljoen tot €234 miljoen en werd de oplevering met ruim vier jaar vertraagd. Tijdens de bouw en na de voltooiing is de Grote Marktstraat voetgangersgebied geworden en niet meer voor particulier autoverkeer toegankelijk.
Na de opening van het Souterrain, onderscheiden met de Betonprijs 2006, werd de Grote Marktstraat op eenvoudige manier als voetgangers- en fietsgebied ingericht.
[bewerken] Toekomst
Het in uitvoering zijnde Haagse ‘sokkelplan’ heeft tot doel op het gehele Spui, de Kalvermarkt en de Grote Marktstraat om de 15 meter beeldende kunst op ongeveer 1 meter hoge, identieke sokkels te zetten. De ambitie van de gemeente de Grote Marktstraat als buitengewone stadsboulevard in te richten is één van de kernpunten uit het Binnenstadsplan 2000-2010: Binnenstad Buitengewoon! Hiermee wil de gemeente in de binnenstad een leefbare en inspirerende omgeving voor bewoners, ondernemers en bezoekers creëren. De binnenstad wordt hierin gezien als hét economisch hart van de Haagse regio waar je aangenaam kunt wonen, winkelen en uitgaan. Na oplevering van het nieuwbouwproject Spuikwartier start de definitieve herinrichting van de Grote Marktstraat als winkelpromenade. Een workshop en een ontwerpwedstrijd moeten de straat haar definitieve uiterlijk geven. De uitstraling is op dit moment erg pover en rommelig. Niet alleen de gebouwen van V&D en ex-Marks & Spencer wachten op een flinke opknapbeurt (of nieuwbouw), maar ook de inspiratieloze architectuur van gebouwen als die van de HEMA, het vaalwitte gebouw dat op de plaats van het Haagsche Courant-gebouw is gekomen en het vroegere pand van Zeeman behoeven aandacht. De pas verrezen nieuwbouw Barbara-plaza (tegenover de Bijenkorf) en die van de Mediamarkt hebben geen allure zoals het Bijenkorfgebouw dat heeft.
Omdat in het Verkeerscirculatieplan van de gemeente vastgesteld is dat ook het Spui niet meer gebruikt mag worden voor doorgaand autoverkeer (vanaf 2009) liggen er kansen de entree van de straat vanaf het stadhuis te verfraaien en mee te nemen in deze volgende herinrichting.
