Zandverstuiving
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|
|
Een zandverstuiving is een open plek in de heide of de duinen waar geen enkele begroeiing optreedt en waar het zand door de wind en het water (regenbuien) verstoven wordt. Echt stuivend zand komt in Noordwest Europa bijna niet voor. In Nederland zijn nog een aantal te vinden.
Inhoud |
[bewerken] Ontstaan
Zandverstuivingen ontstonden in het verleden doordat de heidevelden werden overbegraasd en te veel werden afgeplagd. De heideplaggen werden gebruikt in de potstal en als bemesting van het bouwland. Als er teveel werd geplagd kon de hei zich niet meer herstellen. Een andere schadelijke activiteiten was het maken van soms honderden meters brede karrensporen.
De wind zorgde er dan voor dat het stuifzand zich steeds verder verspreidde waardoor de zandverstuing steeds groter werd. In een grote zandverstuiving kunnen door de wind duinen ontstaan. Langs de rand van een zandverstuiving ligt meestal een hoge zandwal, waar het zand zich op verzamelt. Soms werden hele dorpen bedreigd door het oprukkende zand. Zo kon een enkele storm vanuit de zandverstuiving een oogst door een dunne zandlaag op de kwetsbare plantjes vernietigen.
Zandverstuivingen zijn in Europa, afgezien van Nederland zeer zeldzaam,en hadden in de 19e eeuw een areaal van 78.600 hectare. Omdat dit gebied zich (mede als gevolg van overbegrazing van weidegronden) uitbreidde, werd Staatsbosbeheer opgericht, dat gebieden als de Veluwe met bos beplantte. Tegenwoordig is nog 1400 ha over, vooral in de provincies Drenthe, Gelderland, Utrecht en Noord-Brabant. Het grootste stuifzandgebied in Nederland vormen de Stuifzanden van het Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen in Noord-Brabant.
[bewerken] Beheer
[bewerken] Successie in zandverstuivingen
Pioniersplanten die zich in een zandverstuiving vestigen zijn buntgras en zandzegge. Daarna volgt ruig haarmos. Daarmee wordt het zand enigszins vastgelegd en kunnen er andere korstmossen verschijnen, en vervolgens enkele eenjarige planten, zoals heidespurrie (Spergula morisonii). In laagten tussen de duinen gaat heide groeien. Vroeger werden zandverstuivingen beteugeld door dennen te planten.
[bewerken] Bescherming van zandverstuivingen
Zandverstuivingen zijn een Europees beschermd habitattype en omvat stuifzand en stuifzandheide. De grootste bedreiging van open stuifzand is het dichtgroeien met bomen, daarbij geholpen door de stikstofdepositie. Algen, mossen, korstmossen en hogere planten kunnen zo extra hard groeien in het van nature arme zand. Hierdoor wordt het zand meer en meer vastgelegd.
Maatregelen kunnen zijn:
- Het kappen van bos en daarna afgraven van de bodem op plekken waar vroeger open stuifzand was;
- Het verwijderen van jonge boompjes.
[bewerken] De zandverstuiving als biotoop
Een zandverstuiving lijkt enigszins op een woestijn en wordt dan ook wel een "Atlantische woestijn" genoemd. In een zandverstuiving treden grote temperatuursverschillen op. Er komen een aantal bijzondere diersoorten voor, die daarop aangepast zijn, zoals de tapuit, boompieper en de boomleeuwerik. Deze vogels leven van de pioniersplanten en insecten die op de kale grond gedeien. Op de diepere vochtiger plekken in een zandverstuiving groeien ook wel korstmossen. Soms is het zand diep weggestoven tot op het niveau van het grondwater. Ter plaatse ontstaat dan een ven.
Een bijzonder insect dat in een zandverstuiving leeft is de mierenleeuw.
[bewerken] Voorbeelden van zandverstuivingen
[bewerken] Veluwe
- Kootwijkerzand, bij Kootwijk. Dit stuifzand is goed te overzien vanaf een uitkijktoren.
- Harskampse Zand, bij Harskamp, in gebruik als militair oefenterrein. Middenin het zand verscholen ligt, als een oase, het ven Kempkesflesch. Bijzonder mooi is ook het ven Gerritsflesch, dat aan de rand van het schietterrein nabij Radio Kootwijk ligt. Het ven is niet toegankelijk, maar goed te zien vanaf het fietspad Radio Kootwijk - Hoenderloo.
- Stroese Zand, bij Stroe, in gebruik als militair oefenterrein.
- De Haere, bij Elburg.
- Wekeromse Zand, bij Wekerom.
- Hulshorsterzand, bij Hulshorst.
- Beekhuizerzand, bij Harderwijk, recent hersteld met Europese subsidie. Bijzonder is dat er dwars door het stuifzandgebied een fietspad is aangelegd met prachtige vergezichten.
[bewerken] Overig
- Langs de Waal, in het natuurgebied Millingerwaard (bij Millingen aan de Rijn), krijgt het zand weer de kans om te gaan stuiven; er zijn zo weer natuurlijke rivierduinen ontstaan.
- Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen
- Sint Anthonisbos
- Zandverstuiving Rosmalen
- Aekingerzand in het Nationaal Park Drents-Friese Wold
- Beerzerveld
- Soester Duinen
