Brielle

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Brielle

Gemeente in Nederland

Situering

Provincie

Zuid-Holland

Coördinaten

51°53' NB 4°11' OL

Algemeen

Oppervlakte

31,12 km²

- land

27,51 km²

- water

3,61 km²

Inwoners (30 nov. 2009)

15.741^? (572/km²)

Belangrijke verkeersaders

N15 N57 N218

Politiek

Burgemeester (lijst)

G.W.M. van Viegen

Economie

Gemiddeld inkomen (2006)

€ 14.600 per inw.

Gem. WOZ-waarde (2008)

€ 252.000

WW-uitkeringen (2007)

11 per 1000 inw.

Autobezit (2007)

481 per 1000 inw.

Overig

Postcode(s)

3230 - 3235

Netnummer(s)

0181

CBS-code

0501

CBS-wijkindeling

zie wijken en buurten

Website

www.brielle.nl

Portaal

Nederland

Kaart van Brielle

Brielle in '72 - renovatie van het stadscentrum, groei van de stad Brielle en haar geschiedenis word uitgelegd

Brielle ( uitspraak (info·uitleg)), vroeger Den Briel, is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland gelegen op het eiland Voorne. De gemeente telt 15.741 inwoners (30 nov. 2009, bron: CBS) en beslaat 31,32 km² waarvan 3,71 km² wateroppervlak is. Naast de stad Brielle zelf omvat de gemeente ook de dorpen Vierpolders en Zwartewaal. Brielle zelf heeft ruim 9000 inwoners.

Brielle is gelegen aan de Brielse Maas, een afgedamd gedeelte van de Maas dat zich tot belangrijk recreatiegebied ontwikkeld heeft. Het ligt ten oosten van de oude vaargeul Brielse Gat.^[1] Tot 1700 werd dit water gebruikt als verbinding naar Rotterdam, daarna trad verzanding op waardoor het Gat minder goed bevaarbaar werd. Het Goereese Gat was een alternatief.

[bewerken] Geschiedenis

Brielle, in den middeleeuwen de vijfde stad van het gewest Holland, is een oude stad en de bekendste bedevaartsplaats van Zuid-Holland; De grotendeels uit de 17e eeuw stammende vesting van Brielle is een rijksmonument en één van de best bewaard gebleven verdedigingswerken in Nederland. De naam gaat terug op het Keltische woord brogilo ('ingesloten gebied, jachtgebied') en uit de oudste geschriften blijkt dat de huidige locatie 'de nieuwe Briel' is. 'Den ouden Briel' moet ergens anders op het eiland Voorne gelegen hebben. Lange tijd was de stad de zetel van de Graven van Voorne, totdat deze heerlijkheid in 1371 bij Holland gevoegd werd. Brielle had zijn eigen haven en dreef handel met het Oostzee-gebied, met name Danzig en de Baltische staten. De stad had zelfs een eigen factorij in Zweden.

In 1572 werd de stad ingenomen door de Watergeuzen onder leiding van Lumey en Bloys van Treslong, waarbij de veerman Koppelstock een belangrijke rol vervulde. De Inname van Den Briel wordt algemeen gezien als het eigenlijke begin van de opstand tegen Filips II; zie ook Tachtigjarige Oorlog. Dit historisch feit wordt ieder jaar op 1 april gevierd. Schoolkinderen onthouden dit feit met de zin:

"Op 1 april verloor Alva zijn bril" (oorspr. "Op 1 april verloor Alva Den Briel")

Tijdens de gebeurtenissen in 1572 doodden de protestantse Watergeuzen negentien katholieke geestelijken uit het veroverde Gorinchem, de heilige Martelaren van Gorcum. Sindsdien is Brielle ook een bedevaartsoord voor met name Nederlandse katholieken.

In 1585 werd Brielle Engels bezit: koningin Elisabeth verkreeg het in onderpand, samen met Vlissingen, in ruil voor 5000 soldaten die de Nederlanden hielpen in de strijd tegen Spanje. In 1616 kwamen deze gebieden terug bij Nederland.

Brielle is lid van de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden. Met haar bijna 400 rijksmonumenten op een inwoneraantal van nog geen 12.000 inwoners bezit de stad samen met Harlingen het meeste aantal monumenten per inwoner van heel Nederland.

De vroegste voorbeelden van gestucadoorde plafonds in Nederland dateren van omstreeks 1600. In Nederland zijn slechts vijf van dergelijke plafonds bewaard gebleven. Op een na betreffen dit Brielse plafonds.

[bewerken] Bezienswaardigheden

[bewerken] De Vesting

De stad bezit nog steeds haar oude stadswallen, gebouwd volgens het Oud Nederlands vestingstelsel. De vestinggordel van Den Briel heeft negen bastions en vijf ravelijnen en is gerestaureerd tussen 1972 en 1975. Sinds 1713 is er weinig aan de vesting veranderd, waardoor de verdedigingswerken tot de belangrijkste overgebleven vestingwerken van Nederland behoren.

het molenbastion met de molen 't Vliegend Hert
het kruithuisbastion
vele bunkers
de Langepoort
de Kaaipoort
restanten van de Noordpoort

[bewerken] Kerkgebouwen

Grote of Sint-Catharijnekerk

Deze kerk was in opzet de grootste kerk van Holland, maar is nooit voltooid. De bouw begon in 1417. In 1456 was er een grote brand en in 1482 raakte het geld op en hield men op met bouwen. Alleen het schip was klaar. Brielle is van verre herkenbaar aan de 57 meter hoge, stompe toren van de St. Catharijnekerk. Na 1572 kwam deze parochiekerk in protestantse handen. Heden kerkt de PKN-gemeente er.

Bedevaartskerk

Het Rooms-katholieke heiligdom van de Martelaren van Gorcum is gebouwd rond en op de plaats van de turfschuur waar de martelaren door de protestantse Geuzen werden opgehangen en gedood omwille van hun katholieke geloof. Voor de vernietiging door calvinisten in 1572 bevond zich op deze plaats ook een klooster. Het bedevaartsoord werd gebouwd naar een ontwerp van architect H.P.J. de Vries en bezit het mooiste kruis van Nederland.

Martelaren van Gorcum

De oude katholieke kerk Martelaren van Gorcum uit 1830 aan de Nobelstraat is ontworpen door architect P. Plukhooy. Eenbeukige neoclassicistische kerk. Baksteengevel met zwaar hoofdgestel, trigliefenlijst en middenrisaliet met fronton. Orgel met hoofdwerk en nevenwerk, in 1877 gemaakt door Maarschalkerweerd. Klokkenstoel met klok van Petit en Fritsen, 1879, diameter 50 cm.

St. Jacobskerk

Kapel van het Sint Jacobsgasthuis uit 1652. Buiten gebruik geraakt in 1970. Nu artsenpraktijk. Zaalkerk met 5/8 gesloten koor en slanke ingebouwde toren (XV d). Houten tongewelven met trekbalken. Kansel (XVII). Belangrijk voor het aspect van de Voorstraat is de slanke toren met zijn houten balustrade en ingesnoerde naaldspits. Klokkenstoel met klok van A. Dop, 1696, diam. 69,4 cm. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk, circa 1680, is buiten gebruik gesteld.

Begijnhofkapel

Een 15e eeuwse hervormde kerk. Sinds 1883 in gebruik als maalderij. Gelegen aan de Coppelstockstraat, wordt het eerst vermeld in 1413-1414 en was vroeger onderdeel van een begijnhof. Na 1572 verloor de kapel haar oorspronkelijke functie en heeft de kapel sindsdien verschillende functies gehad. In 2009 is begonnen met de grootscheepse restauratie van de kapel.

Geuzenkerk

Zeer vervallen kerk uit 1872. Behoeft snelle en grondige renovatie

Protestanten kerk

Fraai kerkje uit begin vorige eeuw.

De Sjoel

Synagoge uit 1871.

[bewerken] Het Arsenaal uit 1708

Nu een bibliotheek

[bewerken] Stadhuis en oude stadsgevangenis

Het Brielse stadhuis is een opvallend gebouw op de markt, waarvan de gevel in 1790 is ontworpen door de architect Johannes van Westenhout. Het oude stadhuis is nu een museum.^[2] In de oude stadsgevangenis is het Historisch Museum Den Briel 'Maarten Harpertsz. Tromp' gevestigd^[3]

[bewerken] Molen 't Vliegent Hert

Een maalvaardige houten standerdmolen.

[bewerken] Asyl voor Oude en Gebrekkige Zeelieden

Veertien hofjeswoningen, gegroepeerd in een L-vorm met rijk gedecoreerde hoofdvleugel

[bewerken] Merulaweeshuis

In oorsprong 16e eeuws gebouw, bestaande uit vier panden.

[bewerken] Sloepenloods

De karakteristieke, naar een ontwerp van de Eerstaanwezend ingenieur G.J. Blauw en ingenieur P.C.B. van Marle gebouwde loods is in stilistisch opzicht verwant aan het Eclecticisme. De op de kop van het Kostverloren staande sloepenloods heeft in 1922 met het vertrek van de Torpedodienst naar Gorcum zijn oorspronkelijke functie verloren. Sindsdien heeft het gebouw meerdere functies gehad.

[bewerken] Watertoren (Brielle)

Net buiten de vestiging gelegen in 1923-1924 gebouwde toren.

Zie ook: lijst van rijksmonumenten in Brielle en Lijst van beelden in Brielle

[bewerken] Sport en recreatie

Door deze plaats loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook North Sea Trail of Deltapad geheten. De E9 loopt langs de kust van Portugal naar de Baltische staten. Brielle heeft 2 voetbalclubs, WRW en SC Voorne en een basketbalvereniging genaamd BV Voorne. De Brielse tennisvereniging heet E'68. De twee voetbalclubs en de tennisvereniging zullen in 2011 of 2012 naar een nieuw sportpark in de Waardenburgerpolder verhuizen.

[bewerken] Evenementen

Bevrijdingsdag (1 april)

Op deze gedenkwaardige dag in 1572 verschenen de Watergeuzen voor de Noordpoort van Den Briel en eisten de overgave van de kleine, maar strategisch belangrijke havenstad. Ook wordt er op de nacht vóór 1 april de Kalknacht gehouden.

Nationale Bedevaart. Deze bedevaart naar Brielle is elk jaar op een zaterdag rond 9 juli. De bedevaart leidt naar het heiligdom van de heilige Martelaren van Gorcum aan De Rik 5, te Brielle.
Koninginnedag, 30 april
Brielle Blues (laatste zondag van juli): op deze dag worden op drie podia binnen de vesting door twaalf bluesbands de gehele dag bluesmuziek ten gehore gebracht. Na 22:00 volgt er een traditionele kroegentocht.
Zomerfestival Brielle: tentfeest waarbij landelijk bekende artiesten optreden. Het evenement vindt het tweede weekend van augustus plaats op zowel vrijdag- als zaterdagavond.

[bewerken] Zetelverdeling gemeenteraad

VVD 5 zetels
PvdA 4 zetels
CDA 3 zetels
SP 3 zetels
D66 1 zetel
OLP 1 zetel

[bewerken] Geboren

Willem Bloys van Treslong (1529), edelman, watergeus, admiraal en baljuw
Hendrick Joosten Speuy (1575), organist en componist
Maarten Harpertszoon Tromp (1598), admiraal
Witte de With (1599), vlootvoogd
Magdalena Briels (1617), stichtster van "De Stichting Pieusfonds de Jonge van Ellemeet-Briels"
Philips van Almonde (1644), vlootvoogd
Cornelis de Jonge van Ellemeet (1646), ontvanger-generaal van de Republiek der Verenigde Nederlanden , pensionaris van Rotterdam en Den Briel
Johan Been (1859), onderwijzer, schrijver van onder meer Paddeltje en archivaris
Detmer Deddens (1923), predikant, theoloog en kerkhistoricus
Toon Tellegen (1941), (kinderboeken)schrijver
Rob Romein (1949), ondernemer
Jan Wegereef (1962), Scheidsrechter betaald voetbal
Natasja Froger (1965), tv-presentatrice (echtgenote van zanger René Froger)
Jaap Amesz (1982), winnaar van De Gouden Kooi ('Terror Jaap')
Michael van Dommelen (1983), voetballer