Geschiedenis van Dordrecht
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De geschiedenis van Dordrecht betreft de historie van de Nederlandse stad Dordrecht.
Inhoud |
[bewerken] Ontstaan en etymologie
De stad Dordrecht ontstond aan het riviertje de Thure, te midden van veenmoerassen. De Thure was een zijtak van de rivier de Dubbel en liep ongeveer ter hoogte van het huidige Bagijnhof. De oorspronkelijke naam van de stad was Thuredrith. Dit betekent "doorwaadbare plaats in de rivier Thure". In 1049 werd voor het eerst melding gemaakt van Dordrecht. Graaf Dirk IV van Holland zou in dat jaar vermoord zijn 'bij Dordrecht' (apud Thuredrech). Thuredrith zou in de loop der tijd veranderen in Dordrecht, is één van de meerdere naamsverklaringen.
[bewerken] Middeleeuwen
Dordrecht kreeg in 1220 stadsrechten van de Hollandse graaf Willem I. Dordrecht noemt zich de oudste stad van Holland (niet heel Nederland) omdat de net iets oudere Hollandse stad Geertruidenberg tegenwoordig in de provincie Noord-Brabant ligt. Lang niet alle stadsrechten zijn echter in origineel of in afschrift bewaard. Veel steden kennen rechten die kennelijk een uitbreiding van eerdere rechten zijn; oudere rechten die we tegenwoordig niet meer kennen. In de volksmond werd en wordt soms nog Dordrecht toch de "eerste stad" genoemd: de stad heeft van alle in Noord- en Zuid-Holland liggende Hollandse steden ontegenzeggelijk de oudste papieren. In de 12e en 13e eeuw was Dordrecht één van de belangrijkste, zo niet de belangrijkste stad van het graafschap Holland en had als zodanig onder andere het "eerste recht". De stad Muiden kan zich overigens in zeker opzicht een nog oudere Hollandse stad noemen dan Geertruidenberg en Dordrecht. Muiden zou mogelijk al in 1122 stadsrechten hebben verkregen. Echter ligt Muiden pas vanaf 1296 in Holland, dit nadat het Bisdom van Utrecht wat land had afgestaan aan het graafschap.
In 1253 werd in Dordrecht een Latijnse school opgericht (het hedendaagse Johan de Witt-gymnasium; daarmee het oudste gymnasium van Nederland). Van 1600 tot 1615 was Gerardus Vossius rector van de Latijnse school in Dordrecht.
In 1421 kwam Dordrecht ten gevolge van de Sint Elisabethsvloed, waarbij grote delen van het achterland (Groote of Hollandsche Waard) voorgoed verdronken, op een eiland te liggen. Door haar strategische ligging ontwikkelde de stad zich tot een belangrijke stapelplaats (stapelrecht vanaf 1299). Dordrecht verhandelde vooral wijn, hout en graan. In 1457 vond in Dordrecht een grote stadsbrand plaats.
[bewerken] Vroegmoderne Tijd
In 1572 kwam te Dordrecht de Eerste Vrije Statenvergadering bijeen. Vertegenwoordigers van alle Hollandse steden erkenden stadhouder Willem I, prins van Oranje, en steunden de opstand tegen de Spanjaarden. Hiermee werd een begin gemaakt met de vrije en onafhankelijke Republiek der Nederlanden. In 1618-1619 vond in Dordrecht, bolwerk van de reformatie, de Synode van Dordrecht plaats, waarbij de remonstranten tegenover de contraremonstranten stonden en waar het besluit viel tot de Bijbelvertaling die in 1637 de Statenbijbel zou opleveren, de eerste officiële vertaling vanuit de grondtalen in de Nederlandse taal.
1650-1672: Eerste Stadhouderloze Tijdperk, ook wel de Ware Vrijheid genoemd. Na het overlijden van stadhouder Willem II zag men de kans om zich te ontdoen van de stadhouders. In 1653 werd mr. Johan de Witt, zoon van mr. Jacob de Witt, als leider naar voren geschoven. Onder zijn leiding, als raadspensionaris, werd in 1654 vrede met Engeland gesloten daarbij werd de Akte van Seclusie opgenomen. Deze moest voorkomen dat de zoon van Willem II stadhouder zou worden. Op 20 augustus 1672 echter werden Johan en zijn broer Cornelis de Witt in Den Haag gelyncht. Willem III, verdacht van het complot, werd dat zelfde jaar stadhouder.
1702-1747: Tweede Stadhouderloze Tijdperk. Willem III stierf kinderloos en er werd geen stadhouder benoemd. Echter in 1747 werd Willem IV, de zoon van zijn verre neef Johan Willem Friso van Nassau-Dietz, erfstadhouder van alle gewesten. In 1766 treed zijn zoon Willem V aan.
1780-1787: Eerste Democratische Beweging. Dordrecht voerde een scherp anti-stadhouderlijke koers. Op 26 juli 1783 werd het exercitiegenootschap “De Vrijheid” opgericht. Dordrecht had hiermee de primeur. De Patriotten wilden de oude vrijheid heroveren op de Oranjes. Nederland was immers al ruim tweehonderd jaar een "republiek", erfopvolging hoorde daar niet in thuis. Al ras volgden meerdere steden. Stadhouder Willem V vluchtte uit Holland. Op 18 september 1787 echter capituleerde Dordrecht voor de troepen van de Pruisische koning Frederik Willem, de zwager van Willem V. De Oranjerestauratie werd met kracht ingezet en de democratische beweging weggevaagd. Willem V werd in zijn positie hersteld. In 1815 nam zijn zoon Willem I, voorheen Willem VI, de titel Koning der Nederlanden aan. (zie ook Bataafse Republiek en Huis van Oranje resp. lijst van stadhouders in de Nederlanden)
Binnen Holland werd Dordrecht vanaf de 18e eeuw overvleugeld door Rotterdam.
[bewerken] Moderne Tijd
Door de eeuwen heen heeft Dordrecht een sleutelpositie ingenomen bij de verdediging van Holland, tot ver in de 20e eeuw was Dordrecht ook garnizoensstad. In de Benthienkazerne aan Buiten Walenvest langs de Oude Maas waren pontonniers gelegerd. Tijdens de mobilisatie van augustus 1939 werden er ook infanteristen en artilleristen naar Dordrecht gestuurd om het eiland te verdedigen.
In mei 1940 gaf Luitenant-kolonel J.A. Mussert leiding aan de verdediging van Dordrecht, Jo Mussert was een broer van Anton Mussert die na de Tweede Wereldoorlog geëxecuteerd werd omwille van hoogverraad. Toen het Nederlandse leger de strijd tegen de Duitsers opgaf en zich uit de stad terugtrok, vertrok de luitenant-kolonel op 14 mei 1940 naar Papendrecht. Hier kwam J.A. Mussert te staan tegenover reserve 1e luitenant A.J. Kruithof die Mussert verdacht van hoogverraad. Mussert weigerde zich over te geven en werd door Kruithof neergeschoten. Mussert leefde nog en werd vervoerd naar het ziekenhuis in Gorinchem, waar hij later die nacht om circa 02.00 uur is overleden aan zijn verwondingen. Later is Jo Mussert door toedoen van Generaal Winkelman alsnog postuum gerehabiliteerd; zijn nabestaanden ontvingen zelfs een schadeloosstelling. In de Tweede Wereldoorlog werd Dordrecht en omgeving het middelpunt van de strijd in de winter van 1944-1945. De grens tussen bevrijd en bezet gebied lag toen bij het Hollandsch Diep.
| Bronnen |
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie History of Dordrecht van Wikimedia Commons. |
