Heerlijkheid Ter Leede

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Mogelijke plek waar de heerlijkheid van Gouw van der Lede heeft gelegen.

De heerlijkheid van der Lede (ook wel Ter Leede) was gesitueerd in het hedendaagse Leerdam, in de vroege middeleeuwen (1143-1305).

[bewerken] Geschiedenis

Het gebied van der Lede bevond zich in de driehoek van Leerbroek, Asperen en Heukelum, met als centrale punt Leerdam en de Linge met de zijtak de rivier de Lede. Door de jaren heen verworven de heren ook de rechten over diverse landerijen buiten hun district zoals; Schoonhoven, landerijen gelegen bij de Lek, landgoed in de Krimpenerwaard. Vaak werden deze gebieden onder leenbeheer gehouden van het kapittel van de Dom van Utrecht.

Vermoedelijk is het grondgebied van der Lede gekocht door Jan III van Arkel na zijn succesvolle terugkomst van de kruistocht. Hij zou het aan zijn zoon Folpert gegeven hebben die er zich permanent vestigde en waaruit het geslacht van der Lede is ontstaan. Het geslacht zou nauw verbonden blijven met het huis van Arkel. In 1143 verschijnt Herbaren I van der Lede voor het eerst in een Gelderse kroniek als heer van der Lede of Liethen. Waar de heren zich grotendeels mee bezighielden blijft gissen, wel waren er enige conflicten met Gelderse heren. Herbaren II verkoos in 1234 het tien kilometer verderop gelegen Arkel en liet het gebied aan zijn broer Jan I van der Lede. Zijn zoon Folpert (III) zou volgens volksvertellingen een aanslag op de van Arkels willen plegen (het in brand steken van een kerk tijdens de mis), maar de waarheid achter het verhaal blijft feitelijk niet bewezen. In 1305 hield het geslacht van der Lede op te bestaan en erfde Jan X van Arkel alle landgoederen.

[bewerken] Heren van der Lede

• Folpert (van Arkel) van der Lede (ca.1115-??)
• Herbaren I van der Lede (ca.1140-1200)
• Floris Herbaren van der Lede (1170-1207)
  • Folpert (II) van der Lede (regent, 1207-1212)
• Herbaren II van der Lede (1202-1252), oorspronkelijk erfgenaam, verruilde zijn titel met die van van Arkel.
• Jan I van der Lede (1205-1258)
  • Folpert III van der Lede (ca.1235-1280)?? <zie, opvolging, Jan I van der Lede
  • Pelgrim van der Lede (ca.1235-1280)?? <zie, opvolging, Jan I van der Lede
• Jan II van der Lede (1265-1305)

[bewerken] Verblijven

De verblijven van de heren van der Lede zijn hedendaags zo goed als verdwenen, er zijn echter vele sporen gevonden die naar hun verblijf verwijzen. Zo wordt de molen bij binnenkomst in de stad Leerdam aangeduid als mogelijke bewoning van de heren (zie plaatje boven). Ook in Heukelum waar het hedendaagse kasteel Merckenburg zich bevindt zouden de heren een onderkomen hebben gehad op dezelfde plaats. In het oostelijk gelegen Asperen hebben ze het bezit gehad van een kasteel. Op de dijk die van Leerdam naar Leerbroek leidt, zit een scherpe bocht waar ook fundamenten zijn gevonden van een verblijfplaats van de heren, deze werd ook wel kasteel Ter Leede genoemd (4). Tussen 1270 en 1574 bestond ook het kasteel van Leerdam, dit stond binnen de muren van het stadje Leerdam (zuidwestelijk gelegen). Na 1574 toen het verwoest werd door de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige oorlog, werd het hofje van Aerden gebouwd (5). De laatste heren bevonden zich vaak in Schoonhoven.

[bewerken] Referenties