Heusden (vestingstad)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||
.jpg)
|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
.jpg)
Heusden is een gerestaureerde vestingstad in de Nederlandse gemeente Heusden, gelegen aan de Bergsche Maas. Het telt momenteel 1500 inwoners (2007). In 1968 is begonnen met het in oude stijl restaureren van de vestingstad Heusden. Dit grootscheepse restauratieproject loopt al veertig jaar. In deze tijd is veel bereikt, maar de restauratie gaat nog altijd door.
De stad kreeg in 1318 stadsrechten, maar verschillende bronnen vermelden ook andere jaren. Al in het jaar 1210 wordt van een kerk te Heusden melding gemaakt. Heusden lag op de strategische grens tussen Brabant, Holland en Gelre. Jacob Kemp ontwierp aan het einde van de 16e eeuw een moderne omwalling volgens Oud Nederlands vestingstelsel. Later werd deze uitgebreid tot de huidige vorm.
De vesting heeft vele oorlogen meegemaakt, en lange tijd wist men niet hoe de vestingwerken gerestaureerd moesten worden. Later besloot men dat er een restauratie volgens de kaart van Blaeu uit 1649 moest uitgevoerd worden, inclusief de soms onhandige indelingen. Heusden heeft - na de restauratie van 1978 - negen bastions, zes ravelijnen, een beschermend eilandje en een natte gracht. Op enkele bastions staan molens en torens. Verder was Heusden ook de geboorteplaats van Gisbertus Voetius (1589-1676) en van Jacob van Eijck (ca. 1590-1657).
Inhoud |
[bewerken] Naamgeving
De naam Heusden is al oud: in het jaar 722 werd het huidige vestingstadje Heusden vermeld als Hunsata Super fluvium Mosam. Na de invallen van de Noormannen rond 885 waren alle Hunsata plaatsen (buurtschap, gehucht, dorp en steden) gegermaniseerd.[bron?]
[bewerken] Rampen
Hoewel Heusden nooit door de Spaanse troepen belegerd is, vielen toch vele rampen Heusden ten deel. Meerdere keren werd de stad getroffen door de pest. Tijdens de grote brand in 1572 werd bijna de hele stad in de as gelegd. Van het prachtige stadhuis was niets meer over. In 1680 vond de verwoesting van het kasteel door blikseminslag plaats (zie Kasteel). De laatste tragische gebeurtenis vond plaats tijdens de laatste gevechtshandelingen in Nederland van de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de geallieerden oprukten, zochten de Duitsers hun heil achter een nieuwe linie (de Bergsche Maas). Zij lieten de hoogste punten in de vesting, het stadhuis en twee kerktorens, opblazen. Dit deden de Duitsers ook elders, teneinde de oprukkende geallieerden te beletten hoge gebouwen als uitkijkposten te gebruiken.
Het Heusdense stadhuis werd algemeen gezien als het mooiste stadhuis van heel Nederland. Vele Heusdenaren hielden zich schuil in de grote kelder van het stadhuis. Een deel ervan verbleef in de kelder tijdens de onaangekondigde opblazing. In de nacht van 4 op 5 november 1944 werden de mijnen bij de funderingen van het stadhuis opgeblazen. Het hele stadhuis stortte in en 134 mannen, vrouwen en kinderen kwamen om. Destijds was dit 10% van de totale bevolking. Nog geen vier uur later reden de Schotse tanks Heusden binnen. De daders van de aanslag werden nooit gevonden, en Heusden verloor een deel van haar inwoners en een historisch bouwwerk.
Later besloot de overheid dat Heusden weer een stadhuis moest hebben. Dit werd echter niet gebouwd in de stijl van het oude stadhuis, maar naar moderne inzichten van de Bossche school, een omstreden architectonische stroming. Vele Heusdenaren betitelden het nieuwe stadhuis als een "hondenkot".
In 1980 won Heusden de Urbes Nostrae-prijs voor zijn vestingsrestauratie, de hoogste Europese prijs op het gebied van restauratie.
[bewerken] Kasteel
Heusden beschikte over een kasteel. Het kasteel stamde uit 12e eeuw, en was een van de allereerste waterburchten in Europa.[bron?] Het materiaal was afkomstig uit de Eifel in Duitsland. In 1335 gaf Jan II van het hertogdom Brabant opdracht om het toch al immense kasteel uit te breiden, onder andere met een donjon van 40 meter hoog en met een verdikking van de kasteelmuren tot 4 meter. Later nam Jacoba van Beieren, gravin van Holland en Zeeland en hertogin van Beieren (Duitsland), regelmatig haar toevlucht in het kasteel.
Het kasteel bleef eeuwenlang intact, tot de kruittorenramp in 1680 waarbij de bliksem insloeg in de donjon, die als opslagplaats voor buskruit werd gebruikt. In de toren bevonden zich op dat moment 16.000 pond buskruit en handgranaten. Het gehele kasteel werd met de grond gelijk gemaakt; ook huizen in de omgeving werden verwoest. In 1948 begon men onder leiding van de archeoloog Dr. J.G.N. Renaud met de wetenschappelijke opgravingen bij het kasteel. In 1987 besloot men tot een gedeeltelijke reconstructie van het kasteel, zij het in veel kleiner formaat dan het tot 1680 geweest was.
[bewerken] Rijksmonumenten
Heusden telt ruim 120 inschrijvingen in het rijksmonumentenregister, zie de lijst van rijksmonumenten in Heusden.
[bewerken] Bekende personen uit Heusden
- Gisbertus Voetius (1589-1676), Nederlandse theoloog, hoogleraar en predikant
- Jacob van Eijck (ca. 1590-1657), Nederlandse klokkendeskundige, beiaardier en blokfluitist
- Willem van Nassau-Siegen (1592-1642), Oudoomzegger van Willem van Oranje en burgemeester van Heusden
- Kees Bol (1916-2009), Nederlandse kunstschilder en tekenaar
- Pieter de Bodt (1916), Nederlandse kunstschilder
- John Leddy (1930), Nederlandse acteur
- Jan Verhoeven, Nederlandse zanger
- Frank Ferrari (1945), Nederlandse zanger
- Clemens Briels (1946), Nederlandse beeldend kunstenaar
- Ben Klerks (1957-2006), Nederlandse rolstoelbasketballer
- Rixt Leddy (1976), Nederlandse actrice
[bewerken] Trivia
- Op 23 november 1985 was hier de landelijke Sinterklaasintocht. Dit was een hele bijzondere: het was de eerste met de Pakjesboot 12, de eerste waarin de stad besneeuwd was en de laatste met Adrie van Oorschot als Sinterklaas.
- Het boek Alles te verliezen (2008) van de Nederlandse schrijfster Esther Verhoef speelt zich o.a. in Heusden af. Naar aanleiding van het boek organiseerde het Heusdens Buro voor Toerisme (HBT) stadswandelingen langs de in het boek voorkomende plaatsen.
[bewerken] Afbeeldingen
 Haven van Heusden |
 Veerpoort |
 schandpaal met wapen |
 Heusden vanaf het water |
 Het herbouwde stadhuis van Heusden |
 Grote of Catharijnekerk |
 Gouverneurshuis |
 woonpanden in vesting |
 horecapanden in vesting |
 Luchtfoto van de vesting Heusden |
 Heusden in 1867 |
 Onderwal in Heusen |
[bewerken] Externe link
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie Heusden van Wikimedia Commons. |
| Gemeente Heusden |  |
|---|---|
|
Kernen: Doeveren · Drunen · Elshout · Giersbergen · Haarsteeg · Hedikhuizen · Heesbeen · Herpt · Heusden · Nieuwkuijk · Oudheusden · Vlijmen |
