Heerweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een heerweg, met varianten heerstraat, heirbaan (niet te verwarren met heerban) of heirweg of in het Latijn via, is een oude Romeinse (lange-afstands)weg. Heer (van het Germaanse harja) is een in het Nederlands in onbruik geraakt woord voor leger. Die naam wijst op het oorspronkelijk doel van deze "snelwegen". De Romeinen legden duizenden kilometers wegen aan naar alle delen en kolonies van het Romeinse Rijk om met hun legers snel ter plaatse te zijn in geval van een opstand. Ook handelaars maakten dankbaar gebruik van deze wegen. Dit feit ligt aan de oorsprong van het gezegde "alle wegen leiden naar Rome".

Inhoud 1 Geschiedenis 2 Belangrijke nog te herkennen heerwegen 2.1 Lage landen 2.2 Albanië / Griekenland / Turkije 2.3 Frankrijk 2.4 Italië 2.4.1 Belangrijke wegen 2.4.2 Overige 2.5 Transalpiene wegen 2.6 Spanje 2.7 Verenigd Koninkrijk

[bewerken] Geschiedenis

Tot het eind van de 18^e eeuw waren de vroegere heerbanen de voornaamste verbindingswegen in de Nederlanden en in andere delen van Europa. Langs deze wegen vinden we sporen van Romeinse villa's, tumuli (= grafheuvels) enzovoort. Daarna namen steenwegen hun plaats in als belangrijkste verbinding tussen de dorpen.

De heerwegen waren de eerste goede wegen die werden aangelegd. Dat karwei werd meestal uitgevoerd door de Romeinse soldaten. Zo`n Romeinse weg werd schematisch aangelegd, met lagen van verschillende grondstoffen. Zo werd de uitgegraven aarde gebruikt voor de agger. Daarop kwam dan de fundering van grote stenen en nog andere lagen van kiezel en zand. Het wegdek bestond uit platte kasseien. In gebieden waar stenen schaars waren, werden de wegen veelal van hout gemaakt. Het aardelichaam werd opgesloten door boomstammen aan weerszijden en de aangestampte aarde werd afgedekt met dunne takken. Dit alles maakte dat de weg niet zou verzakken en hoger lag dan haar omgeving. Ze kon wel 8 meter breed zijn. Aan de zijkanten groef men greppels (talud) om het water af te voeren. Aan deze heerbanen ontstonden veel nieuwe dorpen, zoals dat in het Maasland en in Haspengouw vaak het geval is.

Veel straatnamen verwijzen nog naar hun Romeinse oorsprong:

• Heerbaan
• Heirbaan
• Heerweg
• Heereweg
• Heirweg
• Romeinse weg
• Romeinse steenweg
• Oude baan
• Herenstraat
• Chaussée Brunehaut

In de middeleeuwen bleven de heerwegen belangrijke handelsroutes, zoals dat in Noord-Nederland ook doorgaans nog wordt verstaan. Het onderhoud hiervan was een publieke zaak, dus werden hierover verschillende wetten gemaakt. Zo ook Oud-Friese wetten vanaf de 12e en de 13e eeuw. Als regel gold dat een heerweg 20 voet (ruim 6 meter) breed moest zijn. In Noord-Frankrijk en België worden de heerwegen ook wel Chaussée Brunehaut genoemd.

De heerwegen worden ook aangegeven op de Peutingerkaart, een 14e eeuwse kopie van een 4e eeuwse wegenkaart. Hierop is ook de heirbaan Maastricht-Nijmegen getekend, met als het raadselachtige Feresne als statio

[bewerken] Belangrijke nog te herkennen heerwegen

[bewerken] Lage landen

Een belangrijke heerweg in de Lage Landen was de heirbaan Boulogne-Keulen. De Via Belgica is nog goed te volgen over bijna haar gehele lengte. Aan beide Maasoevers liep ook nog een heirbaan Maastricht-Nijmegen. In het Maasland is het traject nog heel goed te volgen op de westelijke Maasoever, evenals in Nijmegen, waar ze wordt aangegeven door bordjes van de VVV. Ook was er een weg vanaf Trier naar Xanten en Tongeren. Die is tussen Polleur en Malmédy nog goed te volgen.

Dwarswegen door België en Nederland verbinden Namen met Rumst en Keulen met Boulogne-sur-Mer via Asse, allen via de vicus Elewijt. Door Steenokkerzeel lopen deze twee verbindingen vanuit Baudecet en vanuit Tienen. Het NGI in Brussel beschikt over een originele kaart van deze wegen , getekend in 1963 in opdracht van Joseph Mertens, rijks-archeoloog.

Zodoende waren er drie oost-west verbindingen die Keulen verbonden met Boulogne-sur-Mer via Tongeren:

• Tienen - Leuven - Elewijt - Asse - Aalst - Velzeke - Kassel
• Baudecet - Bavay - Kassel
• Baudecet - Bavay - Cambrai - Atrecht

[bewerken] Albanië / Griekenland / Turkije

• Via Egnatia (146 v.Chr.) verbond Dyrrhachium met Byzantium via Thessaloniki

[bewerken] Frankrijk

• Via Aquitania, van Narbonne, waar de weg zich voegde bij de Via Domitia, naar de Atlantische Oceaan, door Toulouse en Bordeaux,
• Via Domitia (118 v.Chr.), Italië Nîmes via Narbonne naar de Pyreneeën en Spanje, waar deze weg zich samenvoegd met de Via Augusta op de Col de Panissars. De weg doorkruist de volgende steden: Briançon, Gap, Apt, Cavaillon, Nîmes, Béziers en Narbonne.
• Amiens - Boulogne-sur-Mer, de Chaussée Brunehaut via St-Vaast-en-Chaussée, St-Ouen, Domqueur, Yvrench, Noyelles-en-Chaussée en Brunehaut-Pré
• Amiens - Soissons - Reims
• Lutetia - Rouen
• Lutetia - Orléans
• Lutetia - Autun - Chalon
• Massilia - Avenio - Valence - Lyon - Chalon
• Chalon - Langres - Toul - Metz - Trier
• Langres - Reims
• Langres - Besançon - Pontarlier - Genève
• Autun - Bourges - Tours - Angers - Nantes
• Bordeaux - Saintes
• Nantes - Castennec - Armorica
• Poitiers - Nantes
• Tours - Le Mans
• Chalon - Besançon - Straatsbrug/Mulhouse - Germania
• Aosta - Albertville - Chambéry - Rhône-vallei

[bewerken] Italië

[bewerken] Belangrijke wegen

• Via Aemilia, van Rimini (Ariminum) naar Piacenza (Placentia)
• Via Appia, (312 v.Chr.), van Rome naar Apulië (Puglia)
• Via Aurelia (241 v.Chr.), van Rome naar Frankrijk
• Via Cassia, van Rome naar Toscane
• Via Flaminia, van Rome naar Rimini (Ariminum)
• Via Salaria, van Rome naar de Adriatische Zee (Salaria heeft te maken met het zout dat gewonnen werd bij de zee)

Dit waren ook de belangrijkste wegen of "VIA" in de Romeinse tijd.

[bewerken] Overige

• Via Aemilia Scaura (109 v.Chr.),
• Via Amerina, van Rome naar Ameria (Amelia) en Perugia
• Via Claudia Julia Augusta (13 v.Chr.)
• Via Clodia, van Rome naar Toscane, daarbij een systeem vormend met de Via Cassia
• Via Julia Augusta (8 v.Chr.),
• Via Labicana, ten zuidoosten van Rome
• Via Ostiensis, van Rome naar de havenstad Ostia
• Via Postumia (148),
• Via Praenestina, van Rome naar Praeneste
• Via Traiana, van Rome naar Brindisi via Bari

de meeste van deze wegen zijn genoemd naar de censor die opdracht gaf tot hun constructie

[bewerken] Transalpiene wegen

Deze wegen verbonden het moderne Italië met Duitsland

• Via Claudia Augusta van Venetië naar Augsburg
• Via Mala van Milaan naar Lindau via de San Bernardinopas

[bewerken] Spanje

• Via Augusta, van Cádiz naar de Pyreneeën, waar de weg samenvoegd met de Via Domitia bij La Jonquera. De weg loopt door Valencia, Tarragona en Barcelona.

[bewerken] Verenigd Koninkrijk

• Akeman Street
• Ermine Street
• Fen Causeway
• Fosse Way
• London-West of England Roman Roads
• Peddars Way
• Stane Street
• Stanegate
• Via Devana
• Watling Street

Bronnen, noten en/of referenties S. Ball Platner, art. Viae, in S. Ball Platner - ed. rev. T. Ashby, A Topographical Dictionary of Ancient Rome, Londen, 1929, pp. 559‑569. Cornelis van Tilburg, Romeins Verkeer: Weggebruik en verkeersdrukte in het Romeinse Rijk, Amsterdam 2005. Cornelis van Tilburg, Traffic and Congestion in the Roman Empire, Londen & New York, 2007.