Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf HSL-Zuid)
Ga naar: navigatie, zoeken
HSL-Zuid / HSL 4
Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen op de kaart
Totale lengte: 147 km
Aangelegd door: Infraspeed en Infrabel
Geopend: 15 juni 2009: Antwerpen-Centraal - Brecht
7 september 2009: Amsterdam - Rotterdam
13 december 2009: Antwerpen-Centraal - Amsterdam
Huidige status: in gebruik
Geëlektrificeerd: 2006 (25.000 volt)
Aantal sporen: 2
Baanvaksnelheid:
(in km/h)
300
Beveiliging: ETCS
Treindienst door: HSA en NMBS
Schiphol - Antwerpen-Berchem
tSTR uit Amsterdam Centraal en uit Weesp
tBHF 15 Schiphol
TUNNELe
STR
19
47,7
Hoofddorp geen HSL-perron
STRqABZdfKDSTr naar Leiden; opstelterrein Hoofddorp
KMW Begin HSL-deeltraject 1
AKRZo 39,6 A44
WTUNNEL Aquaduct onder de Ringvaart
van de Haarlemmermeer
AKRZo 32,0 A4
TUNNELa 29,3 Boortunnel Groene Hart
tWSTR Onder de Oude Rijn
tKRZ Onder Leiden – Woerden en N11
TUNNELe 22,6
AKRZo 15,5 A12
KRZo 15,5 Viaduct over Den Haag – Gouda
mKRZu 6,4 RandstadRail
TUNNEL1
5,2
2,8
Spoortunnel Zestienhoven
AKRZo 2,6 A20
KRZu 1,6 Verbindingsboog Schiedam – Utrecht
KMW
0,0
0,0
Einde HSL-deeltraject 1
ABZdg van Hoek van Holland en Den Haag; van Utrecht
BHF
0,0
0,0
Rotterdam Centraal
TUNNELa 1 Willemsspoortunnel
tBHF 2 Rotterdam Blaak
geen HST-stop
tWSTR Onder Nieuwe Maas
TUNNELe
BHF 4 Rotterdam Zuid
geen HST-stop
BSicon .svgvSTRaBSicon .svg
BSicon .svgvABZlfvSTRvl
BSicon .svgvSTR-BHFevSTR 7 Rotterdam Lombardijen
geen HSL-perron
STRrgvKRZuvSTRnr Wisseling links/rechtsverkeer
STRvSTRlfSTRq naar Dordrecht
KRZuKRZuBSicon .svg Rotterdam – Zevenaar
Betuweroute, alleen goederen
STRlfABZlgBSicon .svg
KMW Begin HSL-deeltraject 2
AKRZu A15
TUNNELa Kap van Barendrecht
bovengronds, geen HSL-perron
TUNNELe
WBRÜCKE 11,8 Brug over het Waaltje
WBRÜCKE 13,5 Brug over de Devel
WTUNNEL
15,7
17,0
Tunnel onder de Oude Maas
STR
TUNNELa
tWSTR
24,3
25,9
Tunnel onder Dordtsche Kil en A16
TUNNELe
WASSERrgWBRÜCKE-ELEVaWASSERlg
26,7
27,8
Brug Hollandsch Diep
WASSERlfWBRÜCKE-ELEVeWASSERrf <<Brug Hollandsch Diep
KRZo 28,3 Viaduct over industriespoor Moerdijk alleen goederen
STR 30,7 Lage Zwaluwe
geen HSL-perron
KRZo 31,9 Roosendaal – Lage Zwaluwe
ABZlf 34 naar Breda
AKRZu 36,1 A59
WBRÜCKE 37,0 Brug over de Mark
KRZo 42,5 Roosendaal – Breda
ABZrg 42,7 uit Breda
WBRÜCKE 47,0 Brug over de Aa of Weerijs
AKRZu 50,0 A16 en A58
GRENZE
54,5
84,0
Staatsgrens Nederland/België
BHF 67,7 Noorderkempen
WBRÜCKE Dijk door de E10-waterplas
BRÜCKE1 N1
BRÜCKE1 N11
AKRZu A12
KRZu spoorlijn 27A
KMW Einde HSL-deeltraject 2
vSTRlg 48,1 spoorlijn 12 van Roosendaal
vÜWBl
vÜST
vBHF Antwerpen-Luchtbal
(lokale HST-stop)
vWBRÜCKE Brug over het Albertkanaal
vBRÜCKE N1
BSicon .svgvABZlfSTRlg
BSicon .svgvTUNNELaLUECKE 45,6 Boortunnel Antwerpen
BSicon .svgtvSTRSTR
BSicon .svgtvBHF-BHFLUECKE 43,8 Antwerpen-Centraal
(niveau -2)
BSicon .svgvTUNNELeSTR
BSicon .svgvÜSTrLUECKE uit Antwerpen-Centraal (niveau 1/-1)
BSicon .svgvABZldSTRrf uit spoorlijn 12
vBHF 41,8 Antwerpen-Berchem
geen HST-stop
vSTR naar Brussel (spoorlijn 25)

De Hogesnelheidslijn Schiphol – Antwerpen, bestaande uit de HSL-Zuid in Nederland en de HSL 4 (of HSL-Noord, Spoorlijn 4) in België, is de voor hoge snelheden geschikte spoorlijn die Schiphol met Antwerpen verbindt via Rotterdam en Breda. De lijn is tussen 2000 en 2006 aangelegd en het eerste deel (tussen Antwerpen en Noorderkempen) werd op 15 juni 2009 geopend. Op 7 september 2009 startte de treindienst tussen Amsterdam en Rotterdam en op 13 december 2009 kon men de gehele lijn in gebruik nemen.

De spoorlijn is onderdeel van de internationale verbinding ParijsAmsterdam en zal ook een belangrijke rol hebben voor binnenlands vervoer. De treinen zullen tussen Amsterdam en Hoofddorp, tussen Rotterdam Centraal en Barendrecht en tussen Antwerpen-Berchem en Brussel Zuid gebruikmaken van bestaand spoor. In Antwerpen is tussen Antwerpen-Luchtbal en Berchem een nieuwe Noord-Zuidverbinding in dienst gesteld. Deze wordt gebruikt door de HSL-treinen.

In de eindsituatie zal tussen Amsterdam en Brussel de Thalys gaan rijden met een maximumsnelheid van 300 km/h. Tussen Amsterdam/Den Haag, Breda en Brussel gaan shuttle-treinen van de HSA, genaamd Fyra, rijden met een maximumsnelheid van 250 km/h. Tussen Antwerpen en Noorderkempen rijden pendeltreinen van de NMBS.

Op de HSL-Zuid/HSL 4 wordt net als op de Betuweroute en de overige hogesnelheidslijnen in België en Frankrijk gebruik gemaakt van 25 kV-wisselspanning op de bovenleiding, in tegenstelling tot de 1500 V-gelijkspanning van het Nederlandse spoorwegnet of de 3000 V-gelijkspanning van het Belgische spoorwegnet.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

HSL-Zuid bij Lage Zwaluwe.

Al in 1973 werd door het kabinet-Den Uyl gesproken over een HSL-spoorlijn in Nederland. Het duurde tot 1988 tot de NS drie HSL-projecten opstartte namelijk de HSL-Zuid, HSL-Oost, en HSL-Noord (Zuiderzeelijn).

De HSL was van oorsprong een project van de N.V. Nederlandse Spoorwegen. De HSL-Zuid maakte deel uit van het Rail 21-plan van de NS. Het eerste kabinet-Kok gaf echter geen goedkeuring aan dat plan, en de meeste andere projecten eruit zijn uitgesteld of geannuleerd.

[bewerken] Tracé

[bewerken] Parijs – Brussel

De verbinding van Parijs naar Amsterdam heet in Frankrijk LGV Nord. Deze passeert ten oosten van Rijsel de Frans-Belgische grens. In België gaat de lijn over in HSL 1 (ook bekend als de Belgische HSL-Zuid) die van de grens tot Brussel loopt.

[bewerken] HSL 4: Brussel – Nederlandse grens

De totale lengte is 87 km, verdeeld over 3 secties.

De eerste sectie betreft de verbinding Brussel – Antwerpen; deze bestaat uit het aangepaste klassieke net, waar de baanvaksnelheid 160 km/h is.

De tweede sectie betreft de Antwerpse Noord-Zuidverbinding, met een geboorde spoortunnel van 3,8 km tussen Antwerpen-Berchem en het Damplein. Vooral in het oog springend zijn de werken in Antwerpen-Centraal, een kopstation, dat nu voor de nieuwe HSL van aard is veranderd: het is deels een doorgangsstation geworden, met een aparte ondergrondse sectie voor de hogesnelheidstrein. Gezien het beschermde karakter van de stationsoverkapping en van de gevel van het stationsgebouw, en gezien het feit dat men midden in het stadscentrum een tunnel moest graven, bracht dit heel wat moeilijkheden met zich mee.

En dan is er de eigenlijke HSL 4 over een afstand van 35,2 km tot de Belgisch-Nederlandse grens. Met de aanleg van deze lijn werd begonnen in oktober 2000, zodat uiterlijk 2007 een hogesnelheidsverbinding van 300 km/h met Amsterdam geëxploiteerd zou kunnen worden.

Vanaf Antwerpen volgt de hogesnelheidslijn het traject langs de A1-E19 Antwerpen – Breda, en loopt hij door de districten Merksem en Ekeren en de gemeenten Schoten, Brasschaat, Brecht, Wuustwezel en Hoogstraten. De NMBS had de HSL 4 liever naar Roosendaal laten lopen, maar de Nederlandse overheid wilde de lijn liever bundelen met de snelweg om extra landschapsdoorsnijding zoveel mogelijk te voorkomen en bij Breda een aftakking te kunnen maken. Daarom heeft de Nederlandse overheid voor fl 395 miljoen (ongeveer € 180 miljoen) meebetaald aan het langere tracé in België langs de autosnelweg Antwerpen – Breda. Bij de aanleg is rekening gehouden met de rijke archeologische vondsten die reeds bekend waren op dit traject. Er werden dan ook verschillende nieuwe vindplaatsen gelokaliseerd, die in hoog tempo onderzocht zijn.

Het klassieke verkeer maakt richting Kempen en Breda ook gebruik van deze lijn , maar dan met 200 km/h. In Brecht werd daarvoor een nieuw station gebouwd, station Noorderkempen, met aansluiting op de bussen van De Lijn. Op 15 juni 2009 is de IR-verbinding tussen Antwerpen-Centraal en Noorderkempen in gebruik genomen.

[bewerken] Belgische grens – Rotterdam

Langs de grensovergang Hazeldonk wordt de Nederlands-Belgische grens gepasseerd en begint de Nederlandse HSL-Zuid, die tot de Moerdijkbruggen eveneens de autosnelweg E19 (hier de A16) volgt. Breda is met aftakkingen in beide richtingen op deze HSL-Zuid aangesloten. Bij Moerdijk is voor de HSL een nieuwe brug over het Hollandsch Diep gebouwd, die overgaat in een tunnel onder de Dordtsche Kil. De HSL passeert op maaiveld de Hoeksche Waard en gaat met een tunnel onder de Oude Maas door. Bij Barendrecht ligt de lijn gebundeld met de bestaande spoorlijn en de Betuweroute. Hier zijn in totaal negen sporen naast elkaar die, ter bescherming van de omgeving, in een overkapping gebouwd zijn. In Rotterdam takt de lijn aan op de bestaande Willemspoortunnel om vervolgens over bestaande sporen Rotterdam Centraal aan te doen.

Op het gedeelte van de hogesnelheidslijn ten zuiden van Rotterdam wordt, zoals gebruikelijk is in België, links gereden, ook op het Nederlandse gedeelte. De HSL-treinen uit het zuiden kruisen bij het aantakken op de bestaande spoorlijn via een fly-over de sporen in tegenrichting van beide lijnen, waarbij de trein overgaat van links naar rechts rijden. (Ten noorden van Rotterdam wordt volgens Nederlands gebruik rechts gereden.)

[bewerken] Rotterdam – Amsterdam

Voorbij Rotterdam Centraal gaat de lijn weer verder over nieuwe sporen. De lijn gaat door de tunnel Rotterdam-Noordrand. Vervolgens loopt de lijn in een verdiepte ligging langs Bergschenhoek en over het spoorviaduct Bleiswijk langs Bleiswijk en Zoetermeer. Bij Benthuizen gaat het tracé over in de boortunnel Groene Hart, die bij Hoogmade weer boven komt. Vervolgens wordt de A4 gevolgd. Ten noorden van Nieuw-Vennep takt de HSL-Zuid aan op de Schiphollijn; van hier af rijden de HST's verder over bestaande sporen naar Schiphol en station Amsterdam Centraal.

De scherpste boog in het tracé ligt bij Rijpwetering. Hier is een boogstraal van 4.250 meter en zullen de treinen met aangepaste snelheid rijden.

Voor het te kiezen tracé tussen Schiphol en Rotterdam was er een patstelling ontstaan tussen het Groene-Harttracé en de zogenaamde Bos-variant, bedacht door Willem Bos. De Bos-variant bestond uit bundeling van de HSL met de bestaande autosnelwegen A4 en A13. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat had het tracé door het Groene Hart ontwikkeld, maar het Ministerie van VROM had zich uitgesproken voor de Bos-variant. Uiteindelijk is het Groene-Harttracé uitgevoerd maar om de nadelen voor het milieu te beperken werd het tracé tussen Hazerswoude en Hoogmade als boortunnel uitgevoerd. Deze Groene Harttunnel ligt onder de weilanden en wordt soms ook wel gekscherend de 'koeientunnel' genoemd. Tijdens de proeffase van de HSL is het nog niet mogelijk om op snelheid door deze tunnel te rijden, omdat het er stoffig is door bouwafval, zodat het zicht beperkt is.

[bewerken] Aanleg en onderhoud

De betonnen onderbouw en kunstwerken van de HSL-Zuid werd niet aangelegd in opdracht van ProRail maar van Rijkswaterstaat door verschillende consortia van bouwbedrijven. De betonplaten zijn bijna overal onderheid en worden dan ook zettingvrije platen genoemd.

De HSL-Zuid is de grootste Publiek-Private Samenwerking (PPS) die de Nederlandse overheid ooit is aangegaan. Zo is het consortium Infraspeed, bestaande uit de koninklijke BAM Groep, Siemens en Fluor, gecontracteerd voor het ontwerp en aanleg van de bovenbouw: de rails, de bovenleiding, de geluidsschermen, de treinbeheersing en de communicatiesystemen. Het overgrote deel van de lijn is voorzien van ballastloos spoor, ook wel Rheda spoor genoemd. Na voltooiing van alle bouwwerkzaamheden is het spoorbeheer van de HSL overgegaan naar ProRail. Voor de uitvoering van het onderhoud van de HSL blijft Infraspeed tot en met het jaar 2030 verantwoordelijk. Siemens installeert de ETCS voor het Nederlandse gedeelte (Alcatel voor België). Er wordt ETCS Level 2 standaard gereden, en in noodgevallen op Level 1.

[bewerken] Exploitatie

Voor de exploitatie van het Nederlandse deel van de HSL heeft het ministerie van Verkeer en Waterstaat een openbare aanbesteding gehouden. De NS heeft op deze aanbieding ingeschreven met een exploitatiemodel dat geïntegreerd was in de nationale dienstregeling. Naast de NS deden verschillende andere partijen aan de aanbesteding mee. Het ministerie was ontevreden over alle inzendingen en vond met name dat de concessie meer geld moest opbrengen - er was immers veel geld uitgegeven aan de aanleg van de infrastructuur. Een hernieuwde aanbestedingsronde werd gewonnen door High Speed Alliance (HSA), een samenwerkingsverband van de NS en KLM. Deze kreeg een concessie met een looptijd van 15 jaar.

De plannen van HSA zijn soberder ten opzichte van de oorspronkelijke plannen van de NS. Zo zullen geen doorgaande hogesnelheidstreinen naar Eindhoven rijden. Ook zal HSA een hoger tarief hanteren dan de NS om de concessie te kunnen betalen. HSA zal, in de vorm van Fyra, een eigen productformule hanteren voor de verbindingen van Amsterdam naar Rotterdam, Breda en Brussel alsmede voor de verbinding Den Haag – Breda – Brussel. Voor de verbinding naar Parijs zal HSA de Thalys-formule voortzetten.

HSA is alleen exploitant van het Nederlandse deel van de lijn. Voor de internationale verbindingen moet worden samengewerkt met NMBS en SNCF. De samenwerking tussen HSA, NMBS en SNCF zal uitgevoerd worden door specifieke samenwerkingsverbanden met een gezamenlijk commercieel beleid en product, zoals de "Thalys". In Europa zijn internationale treindiensten opengesteld voor concurrentie en in principe moet de hogesnelheidslijn opengesteld worden voor andere exploitanten. HSA heeft alleen het monopolierecht op Nederlandse binnenlandse diensten. In de toekomst zullen echter ook concurrerende internationale treindiensten het recht krijgen om binnenlandse reizigers te vervoeren (cabotage recht).

[bewerken] Tarieven

Zie ook HSA-tarieven

Het reizen over de HSL-Zuid is duurder dan over elk van de twee routes tussen Amsterdam Centraal en Leiden en dan verder via Den Haag, maar daar staat tegenover dat de reistijd tussen de stations wordt verkort. Op het traject Amsterdam – Schiphol is de route en reistijd hetzelfde, maar moet ook toeslag worden betaald.

[bewerken] Eurostar

Op 14 november 2007 werd bekend gemaakt dat er een studie gemaakt gaat worden naar verlenging van de Eurostar-treindienst LondenBrussel naar Amsterdam, respectievelijk Keulen. Hiervoor zal dan gebruik gemaakt gaan worden van de nieuwe hogesnelheidslijnen op deze routes.[1] Eind 2009 meldde directeur Richard Brown van Eurostar dat zo'n uitbreiding in de pijpleiding zit, maar dat er nieuwe treinen voor nodig zijn, omdat ERTMS niet ingebouwd kan worden in de bestaande Eurostartreinen.[2]

[bewerken] Aanloopproblemen

Eind 2005 werd bekend dat AnsaldoBreda, het bedrijf waar de HSL-treinstellen zijn besteld, deze niet op tijd kan leveren voor de op dat moment geplande opening van de HSL-Zuid in december 2007.[3] Dit heeft tot gevolg dat tot minimaal 2010 van Angel Trains gehuurde locomotieven met standaard Intercityrijtuigen met een maximumsnelheid van 160 km/h gaan rijden als binnenlandse treinen. Deze dienst is gestart op 7 september 2009 op het traject Amsterdam – Rotterdam. Voor de treinen naar Frankrijk wordt wel gewoon gebruik gemaakt van de Thalys; maar aangezien in die treinen pas in de loop van 2009 het beveiligingssysteem ETCS ingebouwd zal zijn,[4] zal Thalys tot december 2009 gebruik blijven maken van de oude route. Vanaf 13 december rijdt de Thalys op de HSL, maar zal tussen Rotterdam en Schiphol met maximaal 160 km/uur rijden aangezien de beveiliging op dat moment hogere snelheden nog niet ondersteunt.

[bewerken] Toekomstige treindienst

De uiteindelijke treindienst over de lijn Schiphol – Antwerpen zal er als volgt uit zien:[5]

  • 10 treinen per dag: Amsterdam Centraal – Schiphol – Rotterdam Centraal – Antwerpen-Centraal – Brussel-Zuid – Paris-Nord (Thalys)
  • 16 treinen per dag: Amsterdam Centraal – Schiphol – Rotterdam Centraal – Antwerpen-Centraal – Brussel-Zuid (Fyra)
  • >32 treinen per dag, 2 per uur: Amsterdam Centraal – Schiphol – Rotterdam Centraal – Breda
  • >32 treinen per dag, 2 per uur: Amsterdam Centraal – Schiphol – Rotterdam Centraal
  • 8 treinen per dag: Den Haag Centraal – Rotterdam Centraal – Breda – Noorderkempen – Antwerpen-Centraal – Mechelen – Brussel-Centraal – Brussel-Zuid.

Laatstgenoemde dienst is het resultaat van politieke onderhandelingen tussen België en Nederland met als doel Den Haag in het HST-netwerk opgenomen te krijgen en een verbinding Breda – België te creëren. Hiervoor is een akkoord getekend. De langere route, meer haltes en het keren in Breda, zorgen ervoor dat de reistijd Rotterdam - Brussel een halfuur langer is dan via de rechtstreekse dienst.

Het bovenstaande aantal ritten kan in eerste instantie niet worden uitgevoerd, wegens een gebrek aan materieel. De minister van Verkeer en Waterstaat geeft de exploitant een zogenaamde ingroeiperiode. In deze periode moet minstens 1 trein per uur tussen Amsterdam en Rotterdam en 1 trein per uur tussen Amsterdam en Breda rijden.

De concessie stelt als mogelijkheid om de treinen vanaf Amsterdam te laten starten op station Amsterdam Zuid.

[bewerken] Reistijden

Doordat treinen over de HSL-Zuid een kortere route afleggen en sneller rijden (vergeleken met de treinen over de bestaande route Schiphollijn/Oude Lijn over Den Haag HS), zijn de reistijden korter dan via de oude route.

Verbinding Bestaand spoor HSL-Zuid (beginfase) Verschil HSL-Zuid (eindsituatie) Verschil
Amsterdam Centraal – Rotterdam Centraal 0:59 0:43 -0:16 -27% 0:36 -0:23 -39%
Schiphol – Rotterdam Centraal 0:43 0:26 -0:17 -40% 0:23 -0:20 -47%
Rotterdam Centraal – Breda 0:32 - - - 0:20 -0:12 -38%
Rotterdam Centraal – Antwerpen-Centraal 1:00 0:30 - 0:30 -50% - - -
Amsterdam Centraal – Paris-Nord 4:09 3:18 -0:51 -20% 2:57 -1:22 -29%

[bewerken] Vertragingen bij oplevering

Ingebruikname van de spoorlijn is al enkele malen uitgesteld, buiten de problemen met het materieel om. De oplopende vertraging van de ingebruikname van de HSL-Zuid leidt tot verdere kostenverhogingen in het al miljarden kostende project. De exploitant High Speed Alliance (HSA) ontving een schadevergoeding van €37,5 miljoen voor gederfde inkomsten door de verschuiving van de openingsdatum naar oktober 2008,[6] en nog eens €14 miljoen voor een verdere verschuiving naar 1 juli 2009.[7] Tussen 8 september 2008 en begin 2009 werd proefgereden tussen Schiphol en Rotterdam.[8]

Het tijdelijk bedrijf (met getrokken materieel en een maximumsnelheid van 160 km/h) is begonnen op 7 september 2009. Wegens voortdurende problemen met het beveiligingssysteem ERTMS is het tijdstip van levering en ingebruikneming van de bij AnsaldoBreda bestelde treinstellen van het type V250 nog steeds onduidelijk. Het contract tussen exploitant HSA en AnsaldoBreda werd door PvdA-kamerlid Samson als "bizar" betiteld.[9][10] Minister Eurlings laat intussen in de eerste helft van 2009 een onderzoek uitvoeren naar een terugvaloptie: ander materieel of andere bewezen-techniekbeveiliging.[9]

Op woensdagavond 30 september 2009 werd bekend dat de dienstregeling op de HSL was stilgelegd in opdracht van ProRail[11], omdat de hoge bovenleidingspanning in combinatie met de locomotieven zou kunnen zorgen voor zwerfstromen welke seinen en wissels op het traject bij Hoofddorp zouden kunnen beïnvloeden. Hoewel er geen ongelukken zijn gebeurd, ontving ProRail hierover wel waarschuwingen en heeft men besloten om de dienstregeling op te schorten totdat een oplossing getest en geïmplementeerd was. Dit duurde tot woensdag 7 oktober 2009, de dag waarop de dienst weer werd hervat.

Op zondagmorgen 13 december 2009 is er begonnen met het rijden van de Thalys over de HSL Zuid alsmede de Belgische HSL 4. De Thalys rijdt momenteel tussen Schiphol en Rotterdam Centraal met een snelheid van 160 km/h. Op het traject tussen Rotterdam Centraal en Antwerpen-Centraal wordt er wel met de maximale snelheid van 300 km/h gereden. Niet veel later doken echter nieuwe problemen op aan de grensovergang in Meer. Als twee treinen elkaar daar kruisen valt de trein richting Nederland stil, dit ten gevolge een fout in het beveiligingssysteem.

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Galerij

[bewerken] Externe links

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer
Bronnen, noten en/of referenties
Persoonlijke instellingen