Oude Rijn (Harmelen-Noordzee)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Oude Rijn (Harmelen-Noordzee)

Lengte	52 km
Van	Leidse Rijn, Harmelen
Naar	Noordzee
Stroomt door	Utrecht - Zuid-Holland
De Oude Rijn met het jaagpad, nu fietspad, erlangs bij Nieuwerbrug

De Oude Rijn is een rivier in de provincies Utrecht en Zuid-Holland. De rivier is een overblijfsel van de loop van de vroegere Rijn. Deze loop begint bij Wijk bij Duurstede als Kromme Rijn (zijtak van de Nederrijn), wordt na Utrecht vervolgd als de Leidse Rijn en loopt vanaf Harmelen als de Oude Rijn naar zee.
Langs grote delen van de rivier loopt of liep een jaagpad.

[bewerken] Loop

De Oude Rijn heeft een lengte van 52 km en begint bij de spoorbrug bij Harmelen.

In de vroege middeleeuwen begon de Oude Rijn nog bij Utrecht, ongeveer halverwege de huidige Stadsbuitengracht. Hij liep vervolgens via de Utrechtse Oude Rijn (Billitonkade) en Vleutense wetering langs Vleuten richting Harmelen. Vanwege zijn zeer kronkelige verloop en slechte bevaarbaarheid is dit gedeelte in de loop der eeuwen geleidelijk vervangen door de Leidse Rijn.^[1]

Vanaf Harmelen loopt de rivier in westelijke richting verder door Woerden, waar eerst de Korte Linschoten zuidwaarts aftakt en de Oude Rijn deel uitmaakt van de singelgracht. Bij het verlaten van Woerden takt de Grecht naar het noorden af. Vervolgens door Nieuwerbrug en Bodegraven, langs Zwammerdam (waar De Meije op de Oude Rijn uitmondt). De rivier vervolgt zijn weg door Alphen aan den Rijn, waar de Gouwe in zuidelijke richting en het Aarkanaal in noordelijke richting op de Oude Rijn uitkomen. Na Alphen takt de Luttike Rijn vlak voor Koudekerk aan den Rijn af. Deze komt iets ten oosten van de Koudekerkse Brug weer samen met de Oude Rijn. Hierna loopt de rivier nog langs Hazerswoude-Rijndijk.

Na Zoeterwoude-Rijndijk en Leiderdorp (waar de Does erin uitmondt), loopt de Oude Rijn Leiden in. Daar splitst de Nieuwe Rijn zich af en begint het Rijn-Schiekanaal (naar het zuiden) en de Zijl (naar het noorden). De Oude en Nieuwe Rijn maken deel uit van het grachtenstelsel van Leiden en in het centrum van Leiden komen beide weer samen. Vanaf hier wordt de rivier ook wel gewoon Rijn genoemd. Alvorens Leiden te verlaten mondt de Korte Vliet uit in de Rijn.

Zie Oude Rijn (Leiden) voor het gedeelte van de Oude Rijn door Leiden

De (Oude) Rijn loopt vervolgens langs Oegstgeest en Katwijk. Het Oegstgeesterkanaal mondt in de Rijn uit, waarna de Rijn eigenlijk een kanaal wordt. Onder de naam Uitwateringkanaal stroomt het Rijnwater de Noordzee in.

De oorspronkelijke monding van de Oude Rijn ligt iets noordelijker dan de huidige monding, deze verzandde rond 1163. Een bocht in de Haarlemmertrekvaart en een paar sloten herinneren hier nog aan.

[bewerken] Romeinen

In de Romeinse tijd was deze loop van de Rijn een tijd de grens (limes) van het Rijk. Langs de rivier (die toen veel breder en wilder was) stonden veel grensforten (castella). Ook zijn langs de Rijn Romeinse schepen gevonden. Romeinse legerplaatsen langs de Oude Rijn zijn onder andere Laurum (Woerden), Nigrum Pullum (Zwammerdam), Albaniana (Alphen aan den Rijn), Matilo (Leiden-Roomburg), Praetorium Agrippinae (Valkenburg), Lugdunum Batavorum (Katwijk). In Valkenburg is het patroon dat bij opgravingen gevonden met gekleurde steen in de bestrating aangegeven, zodat een goede indruk van een dergelijke legerplaats ontstaat.

[bewerken] Afgedamd

Na een hoop strubbelingen en problemen met overstromingen, vooral in Utrecht en Leiden, werd de Oude Rijn in 1122 bij Wijk bij Duurstede afgedamd. De aftakking die eerst als "Lek" begon, werd de hoofdstroom van de rivier. Sindsdien trad de Oude Rijn niet meer buiten zijn oevers.